Petrolisme

In deze column schetst de NYTimes columnist Thomas Friedman waarom de VS een hun energie-verbruik drastisch moeten terugschroeven, en waarom ze daartoe een energie-belasting moeten invoeren. (De link is naar een betaalde pagina van de NYT. Dat is jammer, maar daaraan is niks te doen. Voor de meesten zal ie dus niet werken.)

Friedman geeft de gangbare argumenten hiervoor: milieu, afhankelijkheid van allerhande dubieuze regimes die daardoor de VS kunnen chanteren.

Maar hij gebruikt ook nog een ander argument: "makkelijke" inkomsten van delfstoffen, vooral olie en gas, hebben een desastreus effect op een samenleving. Hij geeft een aantal voorbeelden, maar het sprekendst is natuurlijk Nigeria. Dat land heeft veel mogelijkheden (zeker voor Afrikaanse begrippen), maar doordat het politiek al jaren een puinhoop is, komt er van die mogelijkheden helemaal niets terecht. Integendeel. En dat komt voor een deel door de olie-inkomsten. Juist die maken het slecht regeren van het land aantrekkelijk en ook makkelijk mogelijk. En ze maken het mogelijk om de constructieve krachten in de samenleving "af te kopen", zoals in een aantal Arabische landen gebeurt. Wat is er over van bijvoorbeeld Koeweit als de olie op is?

Een ander, recent, voorbeeld is Tsjaad, naar blijkt uit dit artikel in de NRC. Een straatarm land, waarin olie is gevonden. De Wereldbank heeft een enorme lening gegeven, met de afspraak dat een groot deel van de olie-opbrengsten gestoken zal worden in allerhande activiteiten die de economie en maatschappij van Tsjaad doen ontwikkelen. Er komt niks van terecht, omdat de regering het geld toch gebruikt om zichzelf in het zadel te houden. Dat ligt niet alleen aan die regering, maar ook aan allerhande interne en externe onruststokers die worden aangetrokken door de olierijkdom, maar het feit blijft dat de olie-inkomsten nauwelijks worden gebruikt voor ontwikkeling.

Friedman noemt dit verschijnsel "petrolisme", en heeft het over ontwikkelingslanden, maar het is interessant om te kijken wat het effect van "makkelijk geld" in rijke landen is.

Omdat olie-inkomsten e.d. daar een veel kleiner deel van het BNP uitmaken is het effect kleiner. Maar ook daar zie je effecten. In de VS bijvoorbeeld is in staten, bijvoorbeeld Texas, waar de olie wordt gewonnen corruptie en aanverwante verschijnselen een groter probleem dan elders. En ook in Nederland is het effect van de gas-inkomsten niet onverdeeld positief. Ik vrees dat de stelling houdbaar is dat die gas-inkomsten vooral zijn gebruikt voor het optuigen en vooral overeind houden van een sociaal stelsel wat de kracht van de Nederlandse economie verzwakt.

Ik vraag me af hoe dat nu is in rijke landen met hoge olie-inkomsten. Vooral Noorwegen is het onderzoeken waard.