The Bassarids

Afgelopen woensdag ben ik naar de opvoering van The Bassarids in Amsterdam geweest. (The Bassarids is een opera van Hans Werner Henze.)

Ik kende het stuk niet, en in eerste instantie was het vooral nogal Richard Strauss-achtig. Gaandeweg begon de kracht van het stuk op ziczlf te staan. Het verhaal gaat om het conflict tussen de koning van Thebe, Pentheus, en de bevolking van die stad. Pentheus is een verstandige, ingetogen, zelfs kuise rationbalist, terwijl de bevolking achter de god Dionysos aanloopt. Het conflict wordt 'gewonnen" door Dionysos, maar wel zodanig dat deuidelijk is dat de nederlaag van Pentheus, uitlopend in zijn dood, een tragedie is.

Henze en de librettisten Auden en Kallman kiezen eigenlijk geen partij, en dat maakt de opera sterk. In de muziek wordt erg zwaar geleund op (inderdaad indrukwekkende) koorpartijen, en verder is niet alleen de invloed van Strauss maar vooral ook van Mahler te horen. De muziek is op zichzelf niet bijzonder meeslepend, maar in combinatie met de handeling op het toneel wel bijzonder effectief, vooral op het einde van het stuk. Vooral de breedte van het spectrum dat Henze gebruikt is indrukwekkend: harde fortissimo's, maar ook zachte a capella stukken voor een of twee stemmen, min of meer lyrische passages versus zeer "hoekig" gezongen stukken, enzovoort. Ik zat ademloos te kijken, maar vooral ook te luisteren. In de boeken wordt Henzes muziek "neoklassiek" genoemd, maar ik zou het liever "neolaatromatisch": noemen.

Voorzover ik kon horen (ik kende het stuk niet, dus ik kon niet vergelijken) was de opvoering zeker adequaat, met glansrollen voor het koor en voor de Amerikaan Tom Randle die Dionysos voor zijn rekening nam.

Regisseurs van opera's willen nog wel eens met opvoeringen komen die vooral moeten laten zien hoe briljant ze zelf wel niet zijn, en niet bijdragen aan het stuk zelf. Daar was in dit geval geen sprake van. Regisseur Peter Stein had een buitengewoon effectieve regie in mekaar gedraaid. Daarin werd overvloedig gebruik gemaakt van vuur en vlammen (onder andere bij het in brandsteken van het paleis van Pentheus.) Misschien dat doordaaor de luchtverversing in de zaal op groere capaciteit moest draaien dan normaal. In ieder geval was die duidelijk en hinderlijk te horen bij de zachte passages. Eerder is die luchtverversing me nooit opgevallen in het muziektheater.